จังหวัดมุกดาหาร ในปลายสมัยกรุงศรีอยุธยาทางฝั่งซ้ายของลำน้ำโขงแขวงสวันเขต มีหมู่บ้านชุมชนใหญ่ชื่อบ้านหลวงโพนสิน ซึ่งตั้งอยู่ที่บริเวณพระธาตุอิงฮัง แขวงสวันเขตในปัจจุบันโดยมีเจ้าจุนทรสุริยวงศ์ปกครอง มีบุตรชายชื่อเจ้ากินรี ซึ่งต่อมาได้ข้ามลำโขงมาฝั่งขวาที่บริเวณปากห้วยมุก สร้างบ้านแปลงเมืองขึ้น ณ ที่นั้น ในปี พ.ศ 2310 แล้วเสร็จในปี พ.ศ 2313 และตั้งชื่อเมืองว่า “ มุกดาหาร “ อันเกิดจากศุภนิมิตร ที่พบเห็นในขณะที่กำลังสร้างเมือง ชาวเมืองทั่วไปเรียก มุกดาหาร ว่า เมืองมุก ในสมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ได้พระราชทานบรรดาศักดิ์ให้เจ้ากินรีเป็นพระยาจันทรศรีสุราช อุปรชามัณฑาตุราช ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองคนแรกของเมืองมุกดาหาร เมือปี พ.ศ 2321 เดิมเมืองมุกดาหาร มีฐานะเป็นเมืองขึ้นการปกครองกับมณฑลอุดร ต่อมาเมื่อปีพ.ศ 2450 มีการปรับปรุงการปกครองมณฑลอุดรเป็นจังหวัด และเมืองมุกดาหารจึงถูกยุบเป็นอำเภอเมืองมุกดาหารขึ้นการปกครองกับจังหวัดนครพนม จนกระทั่งปีพ.ศ 2525 รัฐบาลได้ออกพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดมุกดาหารเป็นจังหวัดที่ 73 ของประเทศไทย และเป็นจังหวัดที่ 17 ของภาคอีสาน
อาณาเขตและการปกครอง ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเต่างอย จังหวัดสกลและอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธรอำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ และ อำเภอหนองพอก อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงสวันเขตสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส็นกั้นพรมแดน ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอกุฉินารายณ์ อำเภอเขาวงจังหวัดกาฬสินธ์
การเดินทาง ทางรถยนต์ จังหวัดมุกดาหารอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ 642 กิโลเมตรใช้เส็นทางกรุงเทพฯ-บ้านไผ่-มหารสารคาม-ร้อยเอ็ด-โพนทอง-คำชะอี-มุกดาหาร หรือเส็นทางกรุงเทพฯ-นครราชสีมา (ทางหลวงหมายเลข2) เลี้ยวขวาเข้าเส็นทาง/207 ที่บ้านวัดผ่าน ประทาย พุทไธสง พยัคฆภูมิพิสัย (ทางหลวงหมายเลข202) เกษตรวิสัย สุวรรณภูมิ ยโสธร แยกเข้ามาทางหลวงหมายเลข 2169ผ่านทรายมูล กุดชุม เลิงนกทา แยกซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 212ผ่านอำเภอนิคมคำสร้อยสู่มุกดาหาร รถประจำทาง บริษัทขขนส่ง จำกัด มีบริการเดินรถจากสถานีขนส่งสายตะวันออกเฉียงเหนือ ถนนกำแพงเพรช 2ติดต่อสอบถามได้ที่ โทร.936-2852-66 นอกจากนี้ยังมีรถโยสารประจำทางเชื่อมระหว่างจังหวัดมุกดาหารและอื่นๆ ในภาคอีสาน อาทิ จังหวัดขอนแก่นอุบลราชธานี นครพนม สกลนคร อุดรธานี และมหารสารคาม กำหนดเวลาและรายละเอียดได้ที่ สถานีขนส่งจังหวัดมุกดาหาร โทร. (042) 611421,611478,613025-9 รถไฟ มีรถด่วน รถเร็ว และรถด่วนพิเศษสปรินเตอร์กรุงเทพฯ-อุบลราชธานี ทุกวัน จากนั้นจ่อรถโดยสารไปยังจังหวัดมุกดาหารระยะทางประมาณ 167 กิโลเมตร วันละ 3 เที่ยว รายละเอียดเพิ่มเติมสอบถามได้ที่บริษัทการบินไทย จำกัด (มหาชน ) โทร. 280-0060,628-2000 ระยะทางจาก อำเภอเมืองไป อำเภอต่าง ๆ อำเภอเมือง - อำเภอนิคมคำสร้อย 28 กิโลเมตร อำเภอเมือง - อำเภอหว้านใหญ่ 31 กิโลเมตร อำเภอเมือง - อำเภอดอนตาล 34 กิโลเมตร อำเภอเมือง - อำเภอคำชะอี 35 กิโลเมตร อำเภอเมือง - อำเภอหนองสูง 52 กิโลเมตร อำเภอเมือง - อำเภอดงหลวง 55 กิโลเมตร
ประเพณีการแข่งเรือ การแข่งเรือของจังหวัดมุกดาหารเป็นประเพณีสืบทอดกันมาแต่โบราณ โดยจัดขึ้นในลำน้ำโขงในช่วงเทศกาลออกพรรษาของทุกปี ในวันขึ้น 13 ค่ำ – 15 ค่ำ เดือน 11 ที่บริเวณเขื่อนริมโขง ถนนสำราญชายโขง การแข่งเรือนี้จัดแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ การแข่งเรือเร็ว โยแบ่งเป็น 3 รุ่น ได้แก่ เรือรุ่นเล็ก รุ่นกลาง รุ่นใหญ่ ระยะทางแข่งยาว 3 กิโลเมตร เรือทุกลำเป็นเรือขุดท้องกลม อีกประเภทหนึ่งคือการแข่งเรือประเภทสวยงาม โยตกแต่งเรือให้สวยงามตลอดลำโดยเฉพาะจะเน้นที่หัวเรือ การแข่งเรือทั้งสองประเภทนี้ ในแต่ละปีจะมีเรือเข้าแข่งขันเป็นจำนวนมาก และได้รับความสนใจจากจากจังหวัดใกล้เคียงเป็นอย่างมาก นอกจากนี้ยังมีการแข่งเรือมิตรภาพไทย-ลาว โดยมีเรือจากแขวงสวันเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มาร่วมแข่งเป็นประจำทุกปี งานรวมเผ่าไทยมุกดาหาร มะขามหวานชายโขง จังหวัดมุกดาหารเป็นเมืองเก่าแก่ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขงตรงข้ามกับแขวงสวันเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว จึงมีชาวไทยเผ่าต่างๆ อาศัยอยู่หลายเผ่า อาทิ ผู้ไท โซ่ ย้อ ข่า กะเลิง กุลา ซึ่งแต่ละเผ่าล้วนแล้วแต่มีวิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่ยังน่าสนใจ มีเอกลักษณ์ และศิลปวัฒนธรรมของตนเอง นอกจากนี้มุกดาหารยังเป็นแหล่งกำเนิดมะขามหวานพันธุ์ดีที่มีชื่อเสียงโด่งดังมานาน หากแต่ยังขาดการส่งเสริมในด้านการตลาด ดังนั้นเพื่อเป็นการประชาสัมพันธ์ของดีของท้องถิ่นและส่งเสริมการเดินทางท่องเที่ยวจังหวัดมุกดาหาร จึงได้ จัดงานร่วมเผ่าไทยมุกดาหาร มะขามหวานชายโขง ขึ้นเป็นประจำทุกปีระหว่างวันที่ 9-15 มกราคม รวม 7 วัน 7 คืน โดยงานนี้จะจัดขึ้นบริเวณหน้าศาลากลางจังหวัดกิจกรรมระหว่างงานมีขบวนแห่ ซึ่งใช้ผู้ฟ้อนนับร้อยคนแต่งกายด้วยชุดประจำเผ่า มีการประกวดมะขามหวานการประกวดธิดาเผ่าไทย การออกร้านของหน่วยงานต่างๆ และการแสดงพื้นเมือง เป็นต้น
ศาลากลางจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1114 แฟ็กซ์:042-61-1114 สำนักงานจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042- 61-1330 พัฒนาการจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1482 แฟ็กซ์:042 61-1482 โยธาธิิการและผังเมืองจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1545 เจ้าพนักงานที่ดินจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1542 โทรสาร: 042-63-2118 สนง.เรือนจำจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1152 สนง.กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติฯ จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-4231,042-61-5442 โทรสาร:042-16-4231,042-61-2052 สนง.สถิติแห่งชาติิจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1558 โทรสาร :042-61-3039 สนง.ประชาสัมพันธ์ จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-63-2379 สนง.สัสดีจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1428 สนง.คลังจังหวัด โทรฯ :042-61-1502 สนง.พัฒนาสังคมและสวัสดิการจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1583 โทรสาร :042-61-1442 สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-3582 สนง.เกษตรจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-63-3268 สนง.ปศุสัตว์จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-64-0096 โทรสาร :042-64-0047 ,042-64-0096 สนง.ประมงจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1604 โทรสาร:042-61-5424 สนง.ปฏิรูปที่ดินจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-63-1179 สนง.สหกรณ์จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1488 โทรสาร:042-61-1200 สนง.ขนส่งจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-3025 สนง.พาณิชย์จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1575 โทรสาร:042-61-1756 สนง.สวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1535 สนง.จัดหางานจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-63-1037, 042-61-3038 สนง.ประกันสังคมจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1708 สนง.สาธาณสุขจังหวัด โทรฯ :042-63-3355 สนง.โรงพยาบาลมุกดาหาร โทรฯ :042-61-2978 ,042-61-1379 ,042-61-1285 แฟ็กซ์:042-63-3270 สนง.พลังงานจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1779 สนง.อุสาหกรรมจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1297 สนง.องค์การบริหารส่วนจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1423, 042-61-694 สนง.เทศบาลเมืองมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1915 , 042-61-1227 แฟ็กซ์:042-61-1971 สนง.ผู้พิพากษา / ศาลจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-2286, 042-611313 ,042-611212 สนง.อัยการจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-1355, 042-61-3722 โทรสาร :042-61-1355 สนง.อัยการจังหวัดมุกดาหาร แผนกคดีเยวชนและครอบครัว โทรฯ :042-61-3722 สนง.อัยการจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-3680 สนง.คณะกรรมการการเลือกตั้ง โทรฯ :042-61-3680 สนง.คุมประพฤติจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-63-0801 สนง.สถานพินิจคุ้มครองเด็กและเยาวชนจังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-4190 สนง.คณะกรรมการการเลือกตั้ง โทรฯ :042-61-4190 สนง.สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จังหวัดมุกดาหาร โทรฯ :042-61-2146, 042-61-2147 ศาลากลางจังหวัดมุกดาหาร 611523 สถานีตำรวจภูธรจังหวัดมุกดาหาร 611208 , 611455 สำนักงานขนส่งจังหวัดมุกดาหาร 611421 ด่านตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดมุกดาหาร 611074 ด่านศุลกากรจังหวัดมุกดาหาร 611775 ที่ว่าการอำเภอดอนตาล 689099 โรงพยาบาลมุกดาหาร 611379 , 611285
- บัตรประจำตัวประชาชน พร้อมสำเนา 1 ฉบับ - รูปถ่ายขนาด 1 นิ้ว หรือ 2 นิ้ว 2 รูป (ถ่ายไม่เกิน 6 เดือน) - กรณีเด็กที่ยังไม่ได้ทำบัตรประชาชน ให้ใช้สำเนาทะเบียนบ้านหรือสูติบัตร 1 ฉบับ - กรณีใช้บัตรสีเหลือง ต้องติดรูปถ่าย และให้ทางอำเภอรับรองต้องเป็นผู้มีสัญชาติไทย - การออกใบอนุญาตผ่านแดน มีอายุครั้งละ 3 วัน (กรณีข้ามไปเยี่ยมญาติหรือท่องเที่ยว) และครั้งละ 30 วัน (กรณีข้ามไปเพื่อติดต่อธุรกิจค้าขาย) - ยื่นหลักฐาน และสอบถามรายละเอียดได้ที่ สำนักงานจังหวัดมุกดาหาร วันธรรมดาในเวลาราชการ วันเสารตั้งแต่เวลา 08.00-14.00 น. วันอาทิตย์ตั้งแต่เวลา 09.30 – 10.30 น. โทร. ( 042 ) 611330 หมายเหตุ สำหรับชาวต่างประเทศ ต้องมีหนังสือเดินทางพร้อมด้วยวีซ่าที่สถานฑูต สปปล. ประจำประเทศไทย ออกให้โดยติดต่อขออนุญาตผ่านแดนตรวจคนเข้าเมือง จังหวัดมุกดาหารโดยตรง วันและเวลาเรือโดยสารข้ามไป สปปล. วันธรรมดา มีเรือโดยสาร 4 เที่ยว ขาไปออกเวลา 9.00,09.30,10.00 และ 15.00 น .ขากลับออกเวลาประมาณ 14.00,15.00 และ 16.30 น. วันเสาร์ มีเรือโยสาร 2 เที่ยว ขาไปออกเวลา 09.00 และ 11.00 น. ขากลับออกเวลาประมาณ 14.00 และ 16.00 น. วันอาทิตย์ มีเรือโดยสาร 1เที่ยว ขาไปออกเวลา 10.00น. ขากลับออกเวลาประมาณ 16.00น.
