จังหวัดนนทบุรี

จังหวัดนนทบุรี ตั้งอยู่ในภาคกลางเป็นจังหวัดหนึ่งใน 5 จังหวัดปริมณฑล คือ นนทบุรี สมุทรปราการ นครปฐม สมุทรสาคร และปทุมธานี มีเนื้อที่ประมาณ 622.303 ตารางกิโลเมตร มีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่านและแบ่งพื้นที่ของจังหวัดออกเป็น 2 ส่วนขนาดของจังหวัด เมื่อเปรียบเทียบกับจังหวัดในภาคกลางแล้ว มีขนาดเกือบจะเล็กที่สุด ยกเว้นจังหวัดสมุทรสงคราม แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 6 อําเภอ คือ อําเภอเมืองนนทบุรี อําเภอปากเกร็ด อําเภอบางกรวย อําเภอบางใหญ่ อําเภอบางบัวทอง อําเภอไทรน้อย

อาณาเขต
ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดปทุมธานี และพระนครศรีอยุธยา
ทิศใต้ ติดกับกรุงเทพมหานคร
ทิศตะวันออก ติดต่อกับกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่เขตดุสิต เขตบางเขน ไปจนถึงจังหวัดปทุมธานี
ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดนครปฐม

จังหวัดนนทบุรี เป็นเมืองเก่าแก่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เดิมตั้งอยู่ที่ตําบลบ้านตลาดขวัญ ดินแดนแห่งความอุดมสมบูรณ์ และเป็นสวนผลไม้ที่ขึ้นชื่อในสมัยนั้นยกฐานะเป็นเมืองนนทบุรีเป็นเมืองนนทบุรีเมื่อ พ.ศ.2092 รัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิในปี พ.ศ.2179
พระเจ้าปราสาททองโปรดเกล้าฯ ให้ขุดคลองลัดตอนใต้วัดท้ายเมือง ไปทะลุวัดเขมา เพราะเดิมนั้นแม่น้ำเจ้าพระยาไหลวกเข้าแม่น้ำอ้อมมาทางบางใหญ่วกเข้าคลองบางกรวยข้างวัดชลอมาออกหน้าวัดเขมา เมื่อขุดคลองลัดแล้ว แม่น้ำก็เปลี่ยนทางเดินไหลเข้าคลองลัดที่ขุดใหม่
กลายเป็นแม่น้ำเจ้าพระยาใหม่ดังปัจจุบันนี้ เมื่อ พ.ศ. 2208 สมเด็จพระนารายณ์ทรงเห็นว่า แม่น้ำเปลี่ยนทางเดินใหม่นั้น ทําให้ข้าศึกประชิดพระนครได้ง่าย จึงโปรดเกล้าฯให้สร้างป้อมปราการตรงปากแม่น้ำอ้อม และโปรดฯ ให้ย้ายเมืองนนทบุรีมาอยู่ปากแม่น้ำอ้อมด้วย ยังมีศาลหลักเมืองปรากฏอยู่ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 แห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ โปรดฯ ให้ย้ายเมืองนนทบุรีไปตั้งที่ปากคลองบางซื่อ บ้านตลาดขวัญ และในสมัยรัชกาลที่ 5 ทรงโปรดฯ ให้ตั้งศาลากลางเมืองขึ้นที่ปากคลองบางซื่อ ฝั่งซ้ายของแม่น้ำเจ้าพระยา จนถึงปี พ.ศ. 2471 รัชกาลที่ 7 ทรงโปรดฯ ให้ย้ายศาลากลางมาตั้งที่ราชวิทยาลัย บ้านบางขวาง ตําบลบาง-ตะนาวศรี ปัจจุบันเป็นที่ตั้งกองฝึกอบรมกระทรวงมหาดไทย ตั้งอยู่บนถนนประชาราษฎร์ สาย 1 อําเภอเมือง ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ตัวอาคารเป็นสถาปัตยกรรมยุโรป ลักษณะเป็นตึกพื้นไม้ทาสีไข่ไก่ ประตูหน้าต่างสีเขียว หลังคามุงกระเบื้องลูกฟูก เนื่องจากเดิมเป็นโรงเรียนประจําคือ โรงเรียนราชวิทยาลัย ลักษณะอาคารจึงมีหลายหลังติดต่อกัน หอประชุมอยู่ท้ายสุด ตามอาคารประดับด้วยไม้ฉลุ สลักเสลาสวยงามมาก ตั้งแต่อยู่เห็นตระหง่าน ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา กรมศิลปากรจึงขึ้นบัญชีเป็นโบราณสถานแห่งหนึ่ง ตามประกาศลงวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2524 การปรับปรุงซ่อมแซม เคยมีในปี พ.ศ. 2511 และได้ทําการซ่อมแซมใหม่ ในปี พ.ศ.2515

การเดินทาง
ทางน้ำ มีเรือด่วนเจ้าพระยาบริการระหว่างเส้นทางจาก ท่าน้ำวัดราชสิงขร เขตยานนาวาถึงท่าน้ำวัดเตย อําเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ทุกวัน ระหว่างเวลา 6.00-18.00 น. เรือออกทุก ๆ 20 นาที ค่าโดยสาร ขึ้นอยู่กับระยะทางใช้เวลานั่งเรือประมาณ 45 นาที สอบถามการใช้
บริการเรือด่วนเจ้าพระยาได้ที่ บริษัทเรือด่วนเจ้าพระยา จํากัด โทร. 222-5330, 225-3002-3

ทางรถยนต์ มีถนนสําคัญ 11 สาย คือ
ถนนพิบูลสงครามระหว่างเชิงสะพานพระรามหก-สี่แยกโรงภาพยนตร์ศรีพรสวรรค์
ถนนประชาราษฎร์สาย 1 ระหว่างศาลากลางจังหวัดสี่แยก โรงภาพยนตร์ศรีพรสวรรค์
ถนนติวานนท์ ระหว่างสามแยกวัดลานนาบุญ – ท่าน้ำปทุมธานี
ถนนงามวงศ์วาน ระหว่างสี่แยกแคลาย - สี่แยกเกษตร
ถนนนนทบุรี 1 ระหว่างศาลากลาง - ถนนติวานนท์
ถนนแจงวัฒนะ ระหว่างส่าแยกปากเกร็ด - สี่แยกหลักสี่
ถนนบางกรวย-ไทรน้อย ระหว่างพระรามหก-อําเภอไทรน้อย
ถนนบางบัวทอง-ตลิ่งชัน ระหว่างแยกบางบัวทอง - ตลิ่งชัน
ถนนบางบัวทอง-สุพรรณบุรี ระหว่างแยกบางบัวทอง สุพรรณบุรี
ถนนกรุงเทพฯ-นนทบุรี ระหว่างสามแยกเตาปูน - สามแยกวัดล้านนาบุญ
ถนนรัตนาธิเบศร ระหว่างสี่แยกแคลาย ถนนบางบัวทอง - ตลิ่งชัน
รถประจําทาง มีรถปรับอากาศและธรรมดา

รถปรับอากาศ (ขส.มก.)
ปอ.5 (ปากเกร็ด-วงเวียนใหญ่)
ปอ.6(ปากเกร็ด-พระประแดง)
ปอ.9 (นนทบุรี-หมู่บ้านเศรษฐกิจ)
ปอ.126 (นนทบุรี-สําโรง)

รถธรรมดา (ขส.มก.)
สาย 69 (อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-สนามบินน้ำ)
สาย 104(อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-ปากเกร็ด)
สาย 24 (อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-ประชานิเวศน์ 3)
สาย 63 (อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ -นนทบุรี)
สาย 66 (สายใต้ใหม่-ประชานิเวศน์)
สาย 30 (สายใต้ใหม่-นนทบุรี)
สาย 70(สนาม-หลวง-ประชานิเวศน์ 3)
สาย 203 (สนามหลวง-นนทบุรี)
สาย 33 (สนามหลวง-ปทุมธานี)
สาย 64 (สนามหลวง-ถนนสามเสน-นนทบุรี)
สาย 90 (ย่านสินค้าพหลโยธิน-ท่าน้ำบางพูน)
สาย 134 (ย่านสินค้าพหลโยธิน-อําเภอบางบัวทอง)
สาย 114 (แยกลําลูกกา-นนทบุรี) สาย 117 (ห้วยขวาง -วัดเขมา)
สาย 127 (เชิงสะพานกรุงธน-อําเภอบางบัวทอง)
สาย 128 (เชิงสะพานกรุงธน-อําเภอบางใหญ่)
สาย 32(วัดโพธิ์-ปากเกร็ด)
สาย 5 (ท่าน้ำบางโพ-ปากเกร็ด)
สาย 52(สถานีรถไฟบางซื่อ -ปากเกร็ด)
สาย 65 (ท่าเตียน-วัดปากน้ำ)
สาย 97 (โรงพยาบาลสงฆ์-นนทบุรี)

งานสงกรานต์ของชาวมอญ อําเภอปากเกร็ดที่เกาะเกร็ด จัดหลังจากวันที่ 13 เมษายนไป 1 สัปดาห์ มีขบวนแห่และการละเล่นต่าง ๆ แบบมอญ

งานเทศกาลผลไม้และของดีเมืองนนท์ กําหนดจัดงานช่วงกลางเดือนเมษายน - ต้นมิถุนายนของทุกปี ที่บริเวณริมเขื่อน หน้าศาลากลางเก่า อําเภอเมือง มีการจําหน่ายผลไม้ ไม้ดอกไม้ประดับของนนทบุรี เช่น ทุเรียน มังคุด กระท้อน มะไฟ มะม่วง ฯลฯ

ประเพณีการทําบุญตักบาตรพระร้อยแปด เป็นประเพณีที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาช้านานแล้วในอําเภอบางกรวย โดยจัดขึ้นตามลําน้ำในคลองบางกอกน้อย ซึ่งได้จัดขึ้นหลายวัดด้วยกัน คือ วัดไทยเจริญ วัดบางไกรนอก วัดอุทยาน และวัดบางไกรใน ในวันแรม 8 ค่ำ เดือน 12 ประจําทุกปี

ประเพณีรํามอญ เป็นนาฎศิลป์ที่เก่าแก่อย่างหนึ่งของมอญ และยังคงเหลืออยู่สืบต่อมาจนกระทั่งทุกวันนี้ ลูกหลานมอญรุ่นหลัง ๆ นี้ยังคงได้รับการถ่ายทอดศิลปะนี้ไว้ด้วยดีตลอดมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่ปากเกร็ด พระประแดง และที่ปทุมธานี ยังมีผู้ที่รํามอญได้จํานวนมาก ซึ่งรวมทั้งวงปี่พาทย์มอญที่บรรเลงประกอบการรําก็ยังคงมีอยู่หลายวงเช่นกัน

เนื่องจากพื้นที่สวนใหญ่ของจังหวัดนนทบุรี เป็นพื้นที่เกษตรกรรมที่เป็นสวนผลไม้ชนิดต่างๆ แหล่งเพาะพันธุ์ไม้ดอก ไม้ประดับดังนั้นผลผลิตด้านการเกษตรพื้นเมืองที่เป็นที่รู้จักแพร่หลายของจังหวัดนี้ จึงได้แก่ ทุเรียนพันธุ์ก้านยาว หมอนทอง กบพันธุ์ต่างๆ มังคุด มะไฟ มะพร้าวน้ำหอม กล้วยหอม ขนุน ส้มโอ มะม่วง มะปราง ฯลฯ

สําหรับไม้ดอกไม้ประดับที่เพาะไว้จําหน่ายทั้งต้นและ ดอกได้แก่เฟื้องฟ้ากล้วยไม้หน้าวัวกุหลาบ ปักษาสวรรค์ พุทธรักษา ดอกบัว เฟริน กล้วยบัว กระดังงา จําปี ดาหลา ฯลฯ

นอกจากผลผลิตทางด้านเกษตรที่มีชื่อเสียงดังกล่าวแล้ว จังหวัดนนทบุรียังเป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผา แหล่งใหญ่ที่ผลิตทั้งของใช้ในชีวิตประจําวัน และเพื่อการประดับตกแต่งบ้านและสวนรวมทั้งของที่ระลึกเช่น หม้อน้ำศิลปแบบมอญ ถ้วย ชาม กะทะ โอ่ง กระถาง และครกฯลฯ แหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาของจังหวัดนนทบุรี อยู่ที่ตําบลเกาะเกร็ด อําเภอปากเกร็ด ตลอดแนวทางเดิน 2 ข้างทาง บนเกาะเกร็ดนับตั้งแต่วัดปรมัยยิกาวาส ไปทางด้านเหนือและด้านใต้ จะมีบ้านที่ทําเครื่องปั้นดินเผาดังกล่าวอยู่หลายหมู่บ้าน