ถ้ำเขาหลวง อยู่บนเขาหลวง ห่างจากเขาวัง ระยะทางประมาณ 5 กิโลเมตร จากเชิงเขามีบันไดคอนกรีตนําสู่ทางลงถ้ำ เขาหลวงเป็น ภูเขาขนาดเล็กมียอดสูงสุดเพียง 92 เมตร มีหินงอกหินย้อยสีสันสวยงาม ภายในมีปล่องที่แสงอาทิตย์สามารถส่องเข้ามาภายในถ้ำได้ ทําให้สวยงามยิ่งขึ้น สําหรับถ้ำเขาหลวงถือเป็น 1 ถ้ำใหญ่ และสําคัญที่สุดของจังหวัด ภายในถ้ำประดิษฐานพระพุทธรูปฉลองพระองคอันสําคัญยิ่ง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้สร้างถวายพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถ้ำแห่งนี้เคยเป็นที่เสด็จประพาสมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดถ้ำเขาหลวงมาก ได้ทรงบูรณะพระพุทธรูปเก้าแก้ที่มีมาแต่โบราณ ภายในถ้ำเขาหลวงนี้หลายองค์ด้วยกัน และโปรดเกล้าฯ ให้สร้างบันไดหินลงไปในถ้ำตรงทางเข้าเชิงเขาหลวงด้านขวามือมีวัดใหญ่อยู่วัดหนึ่ง ชาวเมืองเรียกว่า วัดถ้ำแกลบ ปัจจุบันชื่อ วัดบุทวี ซึ่งเป็นวัดใหญ่น่าชมมาก เพราะท่านเจ้าอาวาสวัดนี้เป็นช่างได้ออกแบบ และสร้างศาลาการเปรียญที่ใหญ่โต ประตูโบสถเป็นไม้สลักลายสวยงามมาก วัดถ้ำแกลบนี้มีตํานานเล่าว่า ปากถ้ำแกลบที่วัดนี้คือ ทางเข้าสู่เมืองลับแลอันเป็นเมืองที่มีแต่หญิงสาวเท่านั้น แต่ก็เป็นเพียงตํานานของชาวเมืองเพชรนับร้อยปีมาแล้ว
ที่อยู่ : ถ้ำเขาหลวง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี
