จังหวัดปราจีนบุรี เคยเป็นดินแดงที่มีความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดี และมีการพัฒนาการต่อเนื่องมาจนถึงสมัยลพบุรี ประมาณ 800 ปีก่อน ปรากฏหลักฐานเป็นซากเมืองโบราณที่เรียกว่า " เมืองศรีมโหสถ " ที่ตําบลโคกปีบ อําเภอศรีมโหสถ และทางด้านทิศตะวันออกของเมืองศรีมโหสถ ที่บริเวณบ้านโคกขวาง อําเภอศรีมหาโพธิ์ ยังมีชุมชนโบราณมีอายุรวมสมัยเดียวกัน กับเมืองศรีมโหสถอีกด้วย บริเวณซากเมืองโบราณเหลานี้มีซากโบราณสถานซึ่งใช้ประกอบพิธีกรรม ศาสนกิจและโบราณวัตถุ ได้แก่ พระพุทธรูป เทวรูป เครื่องปั้นดินเผา เครื่องสําริด เครื่องมือ เครื่องใช้ กระจัดกระจายอยู่ทั่วไป ในสมัยต่อมาศูนย์กลางความเจริญได้ย้ายมาตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำบางปะกง เช่นปัจจุบัน ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เรียกว่า เมืองปราจีน ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นก็ยังเรียกว่า เมืองปราจิณ หรือ มณฑลปราจิณ จวบจนสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจาอยู่หัวรัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้จัดระเบียบการปกครองแผ่นดินตามแบบต่างประเทศ มณฑลปราจิณได้ถูกยุบเลิก คงมีฐานะเป็นเพียงหัวเมืองหนึ่ง ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนคําว่า เมืองเป็นจังหวัด จึงมีชื่อเรียกใหม่ว่า จังหวัดปราจีนบุรี
ลักษณะภูมิประเทศ ปราจีนเป็นจังหวัดชายแดนด้านตะวันออก อยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ระยะทาง 135 กิโลเมตร มีเนื้อที่ 4,762.362 ตารางกิโลเมตร สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบจนถึงลักษณะภูเขาสูงชัน ทางตอนเหนือมีลักษณะเป็นเนินสูงจนถึงภูเขา มีลักษณะเป็นป่าเขาติดเทือกเขาดงพญาเย็น ทางตอนใต้และทางด้านตะวันออกเป็นที่ราบมีสภาพเป็นป่าโปร่ง ทางด้านทิศตะวันตกมีลักษณะเป็นที่ราบลุ่มเหมาะแก่การเกษตรกรรม โดยเฉพาะการทําสวนผลไม้ ซึ่งเป็นที่ขึ้นชื่อของจังหวัด
ลักษณะภูมิอากาศ ปราจีนบุรีมีสภาพอากาศที่แห้งแล้งและชุ่มชื้นสลับกันอย่างชัดเจน ลักษณะแบบฝนเมืองร้อน ในฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้จะมีอากาศชุ่มชื้นและฝนตกตลอดฤดู แต่ในฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงเหนือ หรือฤดูหนาวนั้น จะมีอากาศแห้งแล้ง มีฤดูที่แตกต่างกัน 3 ฤดู คือ ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายน-เดือนตุลาคม ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน-เดือนกุมภาพันธ์ ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม-เดือนพฤษภาคม อุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปี ประมาณ 27-30 องศาเซลเซียส (83-88 องศาฟาเรนไฮท์)
อาณาเขต ทิศเหนือ ติดต่อกับ จังหวัดนครราชสีมา ทิศใต้ ติดต่อกับ จังหวัดฉะเชิงเทรา ทิศตะวันออก ติดต่อกับ จังหวัดสระแก้ว ทิศตะวันตก ติดต่อกับ จังหวัดนครนายก
การปกครอง จังหวัดปราจีนบุรีแบ่งการปกครองออกเป็น 7 อําเภอ คือ อําเภอเมือง อําเภอบ้านสร้าง อําเภอประจันตคาม อําเภอศรีมโหสถ อําเภอศรีมหาโพธิ์ อําเภอกบินทร์บุรี และอําเภอนาดี
การเดินทาง ทางรถยนต์ จากกรุงเทพฯ สามารถเดินทางไปปราจีนบุรีได้ 3 เส้นทาง คือ 1. จากกรุงเทพฯ แยกรังสิตตามทางหลวงหมายเลข 305 เลียบคลองรังสิต ผ่านอําเภอองครักษ์ นครนายก เข้าทางหลวงหมายเลข 33 แยกขวาที่สามแยกหนองชะอม ตามทางหลวงหมายเลข 319 ระยะทาง 132 กิโลเมตร หรือวิ่งไปตามทางหลวงหมายเลข 33 เลี้ยวขวาที่สี่แยกเนินหอม ระยะทาง 136 กิโลเมตร 2. จากกรุงเทพฯ ตามทางหลวงหมายเลข 1 เลี้ยวขวาที่หินกองไปตามทางหลวงหมายเลข 33 ผ่านนครนายก แยกขวาที่สามแยกหนองชะอม ตามทางหลวงหมายเลข 319 ระยะทาง 164 กิโลเมตร 3. จากกรุงเทพฯ ตามทางหลวงหมายเลข 304 ผ่านฉะเชิงเทรา พนมสารคาม เลี้ยวซ้ายตามทางหลวงหมายเลข 319 ผ่านอําเภอศรีมโหสถ ระยะทาง 158 กิโลเมตร
ทางรถโดยสารประจําทาง มีรถโดยสารออกจาก สถานีขนส่งสายตะวันออกเฉียงเหนือ ถนนกําแพงเพชร 2 ทุกวัน วันละหลายเที่ยว ทั้งรถโดยสารธรรมดา และปรับอากาศ สอบถามขอมูลเพิ่มเติมได้ที่ โทร. 936-2852-66
รถไฟ มีขบวนรถไฟโดยสารกรุงเทพฯ-ปราจีนบุรี ออกจากสถานีรถไฟหัวลําโพงทุกวัน ติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่หน่วยบริการเดินทางสถานีรถไฟกรุงเทพฯ โทร. 223-7010,223-7020
ระยะทางจากอําเภอเมืองปราจีนบุรี ไปยังอําเภอต่างๆ อำเภอเมืองปราจีนบุรี - อําเภอบ้านสร้าง 20 กิโลเมตร อำเภอเมืองปราจีนบุรี - อําเภอศรีมโหสถ 20 กิโลเมตร อำเภอเมืองปราจีนบุรี - อําเภอศรีมหาโพธิ์ 21 กิโลเมตร อำเภอเมืองปราจีนบุรี - อําเภอประจันตคาม 30 กิโลเมตร อำเภอเมืองปราจีนบุรี - อําเภอกบินทร์บุรี 60 กิโลเมตร อำเภอเมืองปราจีนบุรี - อําเภอนาดี 78 กิโลเมตร
ระยะทางจากจังหวัดปราจีนบุรีไปยังจังหวัดใกล้เคียง จังหวัดปราจีนบุรี - จังหวัดนครนายก 29 กิโลเมตร จังหวัดปราจีนบุรี - จังหวัดฉะเชิงเทรา 76 กิโลเมตร จังหวัดปราจีนบุรี - จังหวัดสระแก้ว 98 กิโลเมตร จังหวัดปราจีนบุรี - จังหวัดนครราชสีมา 194 กิโลเมตร
ไม้กวาดดอกหญ้า แหล่งผลิตอยู่ที่ตําบลประจันตคามและตําบลโพธิ์งาม อําเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี
หัตถกรรมจักสานจากไม้ไผ่ แหล่งผลิตอยู่ที่ ตําบลประจันตคาม และตําบลโพธิ์งาม อําเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี
เฟอร์นิเจอร์ไม่ไผ้ แหล่งผลิตอยูที่บ้านโง้งและบ้านโพธิ์ อําเภอประจันตคาม ทําเป็นโต๊ะ เก้าอี้ ชุดรับแขกสนาม ชั้นวางของ ฯลฯ มีจําหน่ายตามริมทางที่แหล่งผลิต
เสื่อกก มีการผลิตทั่วไปในอําเภอบ้านสร้าง โดนเฉพาะที่ตําบลบางปลาร้า มีการผลิตกันอย่างกว้างขวางทั้งตําบล ทําจากกกกระจูด กกสามเหลี่ยมและกกลังกา ส่วนใหญ่จะทําเป็นผืนสําหรับใช้ปูนอนและเสื่อพับ มีทั้งเสื่อกกธรรมดาไม่ย้อมสีและชนิดย้อมสี หาซื้อได้ตามร้านค้าทั่วไปใน จังหวัดปราจีนบุรี
ผลไม้และผลผลิตการเกษตร เป็นสิ่งที่ทําชื่อเสียงให้กับจังหวัด เพราะเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่ามีคุณภาพดี อาทิ ทุเรียน เงาะ ส้มโอ กะท้อน มังคุด มะปราง มะไฟ รวมทั้งหน่อไม้ไผ่ตง มีแหล่งจําหน่ายที่ตลาดผลไม้สามแยกหนองชะอม เขตอําเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี
งานมาฆปูรมีศรีปราจีน จัดตรงกับวันมาฆบูชา เป็นประจําทุกปี ณ วัดสระมรกต อําเภอศรีมโหสถ ในงานมีกิจกรรม การปฏิบัติธรรมของพระภิกษุและประชาชนทั่วไป ตลอดทั้งการนมัสการและเวียนเทียนรอบพระพุทธบาทคู่ใหญ่และเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย
งานแห่บั้งไฟ จัดตรงกับวันวิสาขบูชาของทุกปีที่วัดมหาโพธิ์ อําเภอศรีมโหสถ มีการจุดบั้งไฟขึ้นสูง การประกวดลําเซิ้งของขบวนแห่บั้งไฟ ตลอดจนการแสดงมหรสพสมโภช
งานวันเกษตรและของดีเมืองปราจีน จัดราวเดือนพฤษภาคม-มิถุนายนของทุกปี ที่บริเวณลานกว้างศาลากลางจังหวัด ในงานมีตลาดนัดผลไม้และผลิตภัณฑ์การเกษตร การประกวดพืชผักผลไม้ การแข่งขันและการสาธิตการเกษตร การแสดงนิทรรศการของหน่วยงานต่างๆ การประกวดขบวนแห่รถยนต์การเกษตร และมหรสพสมโภช
งานแข่งเรือยาวประเพณี จัดช่วงสัปดาห์ที่สองของเดือนกันยายนของทุกปี ที่แม่น้ำบางปะกง หน้าที่ว่าการอําเภอเมือง มีทั้งประเภทเรือยาวและเรือพื้นบ้าน เพื่อชิงถ้วยพระราชทานของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ มีขบวนเรือพาเหรดอัญเชิญถ้วยพระราชทานอันสวยงาม
งานลอยกระทง จัดขึ้นในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ของทุกปี ที่บริเวณริมเขื่อนฝั่งหอประชุมอําเภอเมือง ในงานมีการประกวดนางนพมาศ ประกวดขบวนแห่กระทง การแสดงของนักเรียน ตลอดจนมีมหรสพต่างๆ สมโภชตลอดงาน
