จังหวัดอุทัยธานี ตั้งอยู่ในเขตภาคเหนือตอนล่าง มีพื้นที่ประมาณ 6,730 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าและภูเขาสูง สภาพป่าไม้อุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางธรรมชาติ จนทําให้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เป็นผืนป่าที่ควรค่าแก่การดูแลรักษาและนําความภาคภูมิใจมาสู่คนไทยทุกคน ดินแดนบางส่วนพบหลักฐานว่าเคยเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ และเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณหลายเมือง ในสมัยทวารวดี ตามตํานานกล่าวว่าในสมัยสุโขทัย ท้าวมหาพรหม ได้เข้ามาสร้างเมืองที่บ้านอุทัยเก่า (อําเภอหนองฉาง) แล้วพาคนไทยมาอยู่ท่ามกลางหมู่บ้านกะเหรี่ยงและหมู่บ้านมอญ จึงเรียกว่า เมืองอู่ไทย ตามกลุ่มหรือที่อยู่ของคนไทย ต่อมาเกิดน้ำแล้ง กระแสน้ำเปลี่ยนทาง เมืองจึงถูกทิ้งร้าง ในสมัยกรุงศรีอยุธยาชาวกะเหรี่ยงชื่อ พะตะเบิด เข้ามาปรับปรุงเมืองอู่ไทย โดยขุดทะเลสาบขังน้ำไว้ใกล้เมืองและเป็นผู้ปกครองเมืองอู่ไทยคนแรก ชื่อเมือง จึงเรียกเพี้ยนเป็น เมืองอุไทย ตามสําเนียงชาวกะเหรี่ยง และมีฐานะเป็นหัวเมืองหน้าด่านชั้นนอก ในการสกัดกั้นกองทัพพม่า ที่จะเข้ามาตีกรุงศรีอยุธยา ต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีการอพยพผู้คนมาตั้งบ้านเรือนที่ริมฝั่งแม่น้ำสะแกกรังมากขึ้น และได้กลายเป็นที่ตั้งของตัวเมืองอุทัยธานีในปัจจุบัน อุทัยธานีมีสถานที่น่าสนใจทางธรรมชาติ ประวัติศาสตร์และโบราณคดีหลายแห่งที่น่าเที่ยวชม และศึกษาหาความรู้ อีกทั้งมีสินค้าที่ระลึก เช่น หน่อไม้รวก ข้าวเกรียบปลา ผลไม้แช่อิ่ม ผ้าทอ เครื่องจักสาน ซึ่งสามารถติดไม้ติดมือกลับไปเป็นของฝาก
อาณาเขตและการปกครอง ทิศเหนือ ติดต่อกับอําเภอพยุหะคีรี อําเภอโกรกพระ และอําเภอลาดยาว จังหวัดนครสวรรค์ ทิศใต้ ติดต่อกับอําเภอวัดสิงห์และอําเภอหันคาจังหวัดชัยนาท อําเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี ทิศตะวันออก ติดต่ออําเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ และอําเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท โดยมีแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นเส้นแบ่งเขตแดน ทิศตะวันตก ติดต่อกับอําเภออุ้มผาง จังหวัดตาก อําเภอสังขละบุรี และอําเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี
จังหวัดอุทัยธานี แบ่งการปกครองออกเป็น 8 อําเภอ คือ อําเภอเมืองอุทัยธานี อําเภอลานสัก อําเภอหนองขาหย่าง อําเภอหนองฉาง อําเภอทัพทัน อําเภอบ้านไร่ อําเภอสว่างอารมณ์ และอําเภอห้วยคต
การเดินทาง ทางรถยนต์ 1.จากถนนพหลโยธินผ่านจังหวัดสระบุรี อําเภอโคกสําโรง จังหวัดลพบุรี อําเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ และอําเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาลงแพขนานยนต์ ที่อําเภอมโนรมย์ ผ่านวัดท่าซุง (วัดจันทาราม) ศาลากลางจังหวัด เข้าตลาดอุทัยธานี รวมระยะทางประมาณ 305 กิโลเมตร 2.จากถนนสาย 32 ผ่านอยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี ชัยนาท เลี้ยวซ้ายตรงทางแยกท่าน้ำอ้อย บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 206 ข้ามสะพาน ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยามาตามถนนสาย 333 ระยะทาง ประมาณ 16 กิโลเมตร ผ่านหน้าโรงพยาบาลเลี้ยวซ้ายเข้าตลาดอุทัยธานี รวมเป็นระยะทางประมาณ 222 กิโลเมตร 3.จากถนนสาย 32 ผ่านจังหวัดอยุธยา เลี้ยวซ้ายข้ามสะพาน จังหวัดอ่างทองมาตามถนนสายในผ่านจังหวัดสิงห์บุรี อําเภอสรรพยา เขื่อนเจ้าพระยา อําเภอวัดสิงห์ ผ่านวัดท่าซุง ศาลากลางจังหวัดเข้าตลาดจังหวัดอุทัยธานี รวมเป็นระยะทางประมาณ 283 กิโลเมตร
รถโดยสารประจําทาง บริษัท ขนส่ง จํากัด มีบริการเดินรถระหว่างกรุงเทพฯ อุทัยธานีทุกวัน จากสถานีขนส่งสายเหนือ ถนนกําแพงเพชร 2 ทั้งรถโดยสารธรรมดาและรถโดยสารปรับอากาศ ตั้งแต่เวลา 04.30 - 17.50 น. สอบถามรายละเอียดได้ที่ โทร. 936-3660, 936-3666 สถานีเดินรถ อุทัยธานี โทร. (056) 511-914, 512-859 นอกจากนี้จากจังหวัดอุทัยธานี สามารถเดินทางไปยังจังหวัดนครสวรรค์ สุพรรณบุรี และนครปฐม
ทางรถไฟ ต้องโดยสารรถไฟไปลงที่สถานีนครสวรรค์ แล้วต่อรถประจําทางมายัง อุทัยธานีอีกประมาณ 50 กิโลเมตร ติดต่อสอบถาม รายละเอียดได้ที่หน่วยบริการเดินทาง โทร. 223-7010, 223-7020
ระยะทางจากอําเภอเมืองอุทัยธานี ไปยังอําเภอต่างๆ อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอทัพทัน 19 กิโลเมตร อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอสว่างอารมย์ 33 กิโลเมตร อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอหนองขาหย่าง 10 กิโลเมตร อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอหนองฉาง 22 กิโลเมตร อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอลานสัก 54 กิโลเมตร อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอห้วยคต 45 กิโลเมตร อําเภอเมืองอุทัยธานี - อําเภอบ้านไร่ 80 กิโลเมตร
ระยะทางจากตัวจังหวัดอุทัยธานีไปยังจังหวัดใกล้เคียง จังหวัดอุทัยธานี - จังหวัดนครสวรรค์ 50 กิโลเมตร จังหวัดอุทัยธานี - จังหวัดชัยนาท 42 กิโลเมตร
งานตักบาตรเทโว วัดสังกัสรัตนคีรี ถือเป็นประเพณีสําคัญ ในวันออกพรรษาของจังหวัดอุทัยธานี ซึ่งจะจัดขึ้นในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 (ตุลาคม) ของทุกปี พระสงฆ์ทุกรูปที่จําพรรษาในเขต อําเภอเมืองอุทัยธานี จะออกรับบิณฑบาต โดยเดินลงบันได จากยอดเขาสะแกกรัง นําด้วยพระพุทธรูปปางเสด็จจากดาวดึงส์ ลงมารับบิณฑบาตข้าวสารจากพุทธศาสนิกชนที่ลานวัด โดยสมมุติมณฑปบนยอดเขาสะแกกรังเป็น " สิริมหามายากูฎคาร" ที่พระพุทธเจ้าทรงเทศน์โปรดมารดา แล้วเสด็จกลับสู่โลกมนุษย์ลงบันได 339 ขั้น ซึ่งถือเป็นบันไดแก้วสู่กัสนคร คือ บริเวณวัดสังกัสรัตนคีรี ในวันนั้นประชาชนจะแต่งตัวสวยงามและมารวมทําบุญกันอย่างพร้อมเพรียงเป็นงานประเพณีที่สําคัญของจังหวัด
งานไหว้พระพุทธมงคลศักดิ์สิทธิ์ ที่วัดสังกัสรัตนคีรี ตําบลอุทัยใหม่ อําเภอเมืองอุทัยธานี โดยจะจัดขึ้นในวันขึ้น 3-8 ค่ำ เดือน 4 ของทุกปี เป็นงานประเพณีไหว้พระคู่บ้านคู่เมืองอุทัยธานี ซึ่งเดิมนั้นเป็นงานนมัสการปิดทองพระพุทธบาทจําลอง บนยอดเขาสะแกกรัง ในระยะหลังจึงจัดงานในคราวเดียวกันที่วัดนี้ในวันขึ้น 5 ค่ำ เนื่องจากเป็นวันที่พุทธศาสนิกชนส่วนใหญ่มาไหว้พระพุทธมงคล ศักดิ์สิทธิ์และขึ้นยอดเขาเพื่อปิดทองพระพุทธบาทจําลองมากที่สุด และได้จัดให้มีการละเล่นสนุกสนานควบคู่กันไปทุกปี
งานประจําปีวัดหนองขุนชาติ อําเภอหนองฉาง โดยจัดให้มีงานในวันขึ้น 12 ค่ำ-วันแรม 1 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี ซึ่งเดิมเป็น งานนมัสการพระพุทธบาทจําลอง ต่อมาการจัดงานได้รับความนิยมมาก จึงได้จัดให้มีขึ้นเป็นประจําทุกปี
การละเล่นพื้นเมืองที่บ้านท่าโพ อําเภอหนองขาหย่าง จัดขึ้นในเทศกาลตรุษสงกรานต์ คือระหว่างวันที่ 13-14 เมษายน โดยชาวบ้านในหมู่บ้านท่าโพและหมู่บ้านพันสี จะมารวมกัน จัดงานละเล่นพื้นเมืองขึ้นที่วัดท่าโพ โดยจะเก็บดอกไม้แห่เข้าโบสถ์แล้วร้องเพลงพิษฐานในโบสถ์เสร็จ แล้วจะออกมาเล่นเพลงชักกะเย่อ เพลงโลม เพลงรําวงโบราณอย่างสนุกสนาน และผลัดกันเล่นมอญซ่อนผ้า เจี๊ยบๆ จ้อย ช่วงชัย เสือกินวัว และแม่ศรี ตามแต่จะแข่งขันกัน ซึ่งเป็นประเพณีของชาวไทยที่รักษาไว้และปฏิบัติกันมาหลายชั่วอายุคน การละเล่นต่างๆ ในหมู่บ้านแห่งนี้ เคยนําออกเผยแพร่ทางโทรทัศน์ และแสดงในงานต่างๆมาแล้ว ซึ่งเนื้อเพลงที่ร้อง ส่วนใหญ่ยังคงแบบของเดิมไว้
การละเล่นของชาวกะเหรี่ยง อําเภอบ้านไร่ ยังคงรักษาประเพณีเดิมไว้ มีเต้นรําเชอโฮเต ตามจังหวะ การร้องเพลงกล่อมลูกเป็นต้น ประเพณีการแต่งงานและการหย่าร้าง การนับถือผี งานบุญเจ้าวัด และการทอผ้าพื้นเมือง เป็นต้น ปัจจุบันยังสามารถศึกษาได้จากหมู่บ้านกะเหรี่ยง ตําบลคอกควาย และตําบลแก่นมะกรูด
งานแห่เจ้าของชาวจีนในอุทัยธานี เป็นประเพณีของชาวจีน ในอุทัยธานีที่จะจัดพิธีแห่เจ้าพ่อและเจ้าแม่ซึ่งประดิษฐานอยู่ตามศาลต่างๆ โดยกําหนดมีงานตามการครบปี ของแต่ละองค์ ซึ่งบางองค์ 5 ปีแห่ครั้งหนึ่ง บางองค์ 12 ปีแห่ครั้งหนึ่ง บางองค์ 14 ปีแห่ครั้งหนึ่ง การแห่เจ้าพ่อปุงเถ่ากง เจ้าพ่อหลักเมืองอุทัยธานี จะมีขบวนสาวงาม ถือธงร่วมขบวนเป็นแถวยาวผ่านตลอดไปตามถนนรอบเมือง และจะมีสิงห์โตคณะต่างๆ ของชาวจีนในอุทัยธานีร่วมให้พรตามร้านค้าคนจีนในตลาด ซึ่งทุกร้านจะตั้งโต๊ะบูชาประดับด้วยงาช้างขนาดใหญ่สวยงาม ถ้าเป็นงานของเจ้าแม่ทับทิม " จุ้ยบ้วยเนี้ยว " จะมีพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงเจ้าแม่เมื่อครบ 12 ปี และเข้าทรงทําการลุยไฟด้วย
หน่อไม้รวกเขาสะแกกรัง เป็นหน่อไม้จากต้นไผ่รวก ที่ขึ้นบนเขาสะแกกรัง มีรสหวานกรอบบรรจุใส่ขวด เพื่อเป็นของฝาก สามารถเก็บไว้ได้นานนับปี หน่อสั้นสําหรับใช้รับประทานกับน้ำพริก และหน่อยาวสําหรับใช้ประกอบอาหาร
เห็ดโคนดอง เป็นเห็ดโคนเกิดในป่าเขตอําเภอบ้านไร่ เขตอําเภอทัพทัน มีเนื้อแน่นกรอบอร่อย แตกต่างจากเห็ดโคนที่อื่น และนิยมทําเป็นเห็ดโคนดองบรรจุขวด นําไปประกอบอาหารได้หลายชนิด
หัวผักกาดเค็มเกาะเทโพ เกาะเทโพเป็นเกาะขนาดใหญ่ บนเกาะนิยมปลูกหัวผักกาดขาวกันเป็นจํานวนมาก เพื่อทําหัวผักกาดเค็มส่งเป็นสินค้าออกสู่ตลาดฮ่องกง ประมาณเดือนมกราคมจะเริ่มทําหัวผักกาดเค็ม เก็บไว้ขายเดือนมิถุนายน-กรกฎาคม ช่วงเวลาที่ทําหัวผักกาดเค็มจะเห็นหัวผักกาดกองเป็นภูเขาและชาวบ้านช่วยกันล้าง แล้วนํามาคลุกเกลือ เป็นกิจกรรมที่น่าชม และเป็นอุตสาหกรรมย่อยๆ ภายในหมู่บ้าน การนําหัวผักกาดเค็มไปปรุงอาหารต้องล้างน้ำก่อน เนื่องจากมีรสเค็มจัด เพราะทําไว้เพื่อให้เก็บได้นาน ถ้าเป็นหัวผักกาดสดจะอวบใหญ่ขาวและมีรสหวานซึ่งจะหาซื้อได้ในช่วงเดือนมกราคม สําหรับหัวผักกาดเค็มหาซื้อได้ตลอดทั้งปี
ผ้าทอพื้นเมือง ทํากันมากในเขตหมู่บ้านโคกหม้อ อําเภอทัพทัน และหมู่บ้านลาวต่างๆ เช่น หมู่บ้านผาทั่ง หมู่บ้านสะนํา หมู่บ้านห้วยแห้ง หมู่บ้านทองหลาง ซึ่งอยู่ในเขตอําเภอบ้านไร่บ้านใหม่ไทยอีสาน ที่อําเภอลานสัก หมู่บ้านดอนเพชร อําเภอสว่างอารมย์ ผ้าที่ขายได้แก่ ผ้าซิ่นตีนจก ผ้ามัดหมี่ ผ้าฝ้าย ผ้ายกดอกลายขอคําเดือน ลายนาค ผ้านุ่ง ผ้าตัดเสื้อ และผ้าห่ม
เครื่องจักสานท่ารากหวาย เป็นภาชนะที่สานด้วยไม้ไผ่บนเกาะเทโพ ทําเป็นกระเป๋าถือ ตะกร้า กระบุง กระจาด ทุกรูปแบบได้รับความนิยมมากเพราะฝีมือประณีตนอกจากนี้ยังมีเครื่องจักสาน ทําจากผักตบชวา เช่น หมวก และกระเป๋า
ข้าวเกรียบปลาและข้าวเกรียบกุ้งกรอบ ผลิตจากกุ้งและปลากรายแท้ๆ ได้รสอร่อยตามธรรมชาติ น้ำปลาปลาสร้อยท่าซุง เป็นน้ำปลา ปลาสร้อยแท้ซึ่งทําจากปลาสร้อยที่อยู่ในแม่น้ำสะแกกรัง โดยเฉพาะเขตตําบลท่าซุง เป็นน้ำปลาที่สะอาด มีกลิ่นหอม แต่ยังผลิตได้จํานวนไม่มากนัก
ขนมกงหนองแก เป็นขนมหวานที่ผลิตจากหมู่บ้านหนองแก ที่มีรสอร่อยหวานหอมตามตํารับเดิม ซึ่งมีชื่อเสียงดังคํากล่าวขานที่ว่า น้ำยาน้ำทรง ขนมกงหนองแก และทําขึ้นจําหน่ายวันต่อวัน
ยาลมจีน เป็นยาลมจีนสูตรโบราณที่ผสมครบตามตํารามีชื่อทั่วประเทศ ผู้ใหญ่ใช้ประจําครอบครัวเพราะได้ผลดี ตัวยาแรงมากขายเป็นขีดและบรรจุขวด ผลิตกันหลายยี่ห้อ
ผลไม้แช่น้ำผึ้ง เป็นผลไม้แห้งผสมน้ำผึ้งที่เก็บไว้ได้นาน และรับประทานอร่อย มีทั้งมะม่วง กระท้อน มะเฟือง มะขาม พุธทรา มะยม ส่วนที่นิยมกันมากคือมะม่วงแช่น้ำผึ้ง และมะขามแช่อิ่ม
เมล็ดแตงโมอุทัยธานี มีทั้งเมล็ดแตงโมพันธุ์และเมล็ด ที่คั่วปรุงรสใส่ถุงมีชนิดธรรมดาและชนิดใส่เนยส่งจําหน่ายแพร่หลาย
กระยาสารท เป็นขนมหวานที่ต่างจากท้องที่อื่น เพราะนําน้ำผึ้งมาเป็นสวนผสม ทําให้รสหวานหอมและกรอบอร่อย
ส้มโอเกาะเทโพ เป็นส้มที่ปลูกบนเกาะเทโพ รสหวาน ส่งจําหน่ายที่ตลาดมโนรมย์จนมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก
ปลาลวก เป็นอาหารที่มีชื่อของอุทัยธานีสําหรับรับประทานกับข้าวต้ม ทําจําหน่ายที่ตลาดกลางคืน ใช้ปลาช่อนสดลวกน้ำร้อน ผสมเครื่องปรุงมีรสอร่อย
ปลาย่างอุทัยธานี เป็นปลาย่างที่ย่างอย่างถูกวิธี ที่นิยมคือปลาเนื้ออ่อน ปลากดย่างและรมควันอย่างโบราณ กลิ่นหอม น่ารับประทาน ราคาแพงกว่าที่อื่นเพราะทําอย่างดี หรือจะใช้วิธีซื้อปลามาแล้วจ้างให้ทางร้านย่างให้ก็ได้ ซึ่งนิยมย่างบนแพในแม่น้ำสะแกกรัง
ปลาแรดสะแกกรัง เป็นปลาเลี้ยงในแม่น้ำสะแกกรังตัวโตขนาด 2 กิโลกรัม ใช้ทอดกรอบให้เหลืองกับกระเทียมพริกไทย รสอร่อยจิ้มน้ำปลามะนาว
ปลาเทโพและปลาสวาย ใช้สําหรับนึ่งใส่เครื่องปรุง หรือจะใช้แกงกับหน่อไม้ทําปลาเจ่า มันปลาจะช่วยเพิ่มรสอาหารให้อร่อย
